Alkoholowy zespół abstynencyjny

Wiele osób uzależnionych od alkoholu przeżywa szereg nieprzyjemnych, czasem groźnych objawów somatycznych oraz psychicznych, które ujawniają się w chwili zaprzestania lub znacznego ograniczenia picia alkoholu. Mówiąc potocznie – ma kaca. W medycynie, kac określany jest terminem zespołu abstynencyjnego.

Większość osób, które przesadzą z ilością wypitego alkoholu, ma okazję doświadczyć następnego dnia kaca. Niemniej jednak różnica pomiędzy dolegliwościami odczuwanymi przez osoby nieuzależnione a zespołem abstynencyjnym jest znaczna – zarówno pod względem ilościowym jak i jakościowym. Dlatego też Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła występowanie objawów zespołu odstawienia od alkoholu za jedno z kryteriów diagnozujących uzależnienie. Poniżej postaramy się krótko przestawić objawy składające się na zespół abstynencyjny oraz wyjaśnić przyczynę ich występowania.

Objawy zespołu abstynencyjnego
Symptomy zespołu odstawienia alkoholu dotyczą zarówno sfery psychicznej jak i somatycznej. Zazwyczaj pojawiają się po odstawieniu alkoholu w ciągu 6 do 72 godzin. Zgodnie z ICD-10 (Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób) zespół abstynencyjny rozpoznaje się po spełnieniu następujących kryteriów:

1. Wyraźnego stwierdzenia aktualnego przerwania lub ograniczenia przyjmowania alkoholu po okresie używania jej w sposób powtarzający się oraz zwykle długotrwały i/lub w wysokich dawkach.
2. Wystąpienia trzech z następujących objawów:
- drżenie języka, powiek i wyciągniętych rąk,
- pocenie się,
- mdłości, nudności lub wymioty,
- tachykardia lub podwyższone ciśnienie tętnicze,
- pobudzenie psychoruchowe,
- bóle głowy,
- bezsenność,
- złe samopoczucie lub osłabienie,
- przemijające omamy lub wizje wzrokowe, dotykowe lub słuchowe,
- napady drgawkowe typu grand mal („padaczka poalkoholowa”).

Niemożności wyjaśnienia przyczyn powyższych objawów i oznak występowaniem zaburzeń somatycznych nie związanych z używaniem alkoholu, ani lepszego wyjaśnienia występowaniem innych zaburzeń psychicznych lub zaburzeń zachowania.

Większość osób uzależnionych w czasie od 6 do 12 godzin od odstawienia alkoholu przeżywa „standardowe” objawy zespołu abstynencyjnego: bezsenność, drżenie rąk, niepokój, kłopoty żołądkowe, bóle głowy, „łomotanie” serca, ogólne osłabienie, bóle mięśni, suchość w ustach. Objawy trwają najczęściej 2-3 dni po czym ustępują. Wiele osób z obawy przed bólem stara się nie dopuścić do ich wystąpienia pijąc tzw. „klina” – czyli określone ilości alkoholu, które mają złagodzić kaca. U tych, którzy mają trudności z kontrolowaniem ilości wypijanego alkoholu, klin może przerodzić się w kolejne upicie się, a w końcu w długotrwały ciąg. Powstaje błędne koło – alkohol powodując wystąpienie kaca jest jednocześnie źródłem ulgi.

U niektórych osób, znajdujących się zazwyczaj w chronicznym stadium choroby alkoholowej może dojść do powikłań ostrego zespołu abstynencyjnego. Poza wymienionymi powyżej objawami pojawiają się również inne, bardziej poważne zaburzenia. Do typowych (u około 5% osób z zespołem abstynencyjnym) należy padaczka poalkoholowa. Pojawia się ona w większości przypadków do 48 godzin od momentu zakończenia picia. Objawia się napadami drgawkowymi obejmującymi zazwyczaj całe ciało. Prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnego ataku rośnie wprost proporcjonalnie do liczby już przeżytych napadów.

Podobnie jest w przypadku innego ciężkiego powikłania – delirium tremens (majaczenie drżenie). Objawy majaczenia pojawiają się od 1 do 4 dni po zakończeniu picia i obejmują zaburzenia somatyczne (podwyższenie temperatury ciała, zaburzenie gospodarki wodno-elektrolitowej, niewydolność krążenia) oraz psychiczne (halucynacje wzrokowe, słuchowe, czuciowe; urojenia; utrata orientacji czasowo-przestrzennej). Delirium tremens jest poważnym powikłaniem zespołu abstynencyjnego, który u około 20% przeżywających go kończył się śmiercią. Obecnie w przypadku podjęcia leczenia ryzyko zgonu zostało znacznie zmniejszone.

Czasami halucynacje i urojenia rozwijają się niezależnie od delirium tremens. Osoba nie przeżywa zaburzeń świadomości związanych z majaczeniem, niemniej jednak doświadcza omamów, które mogą się pojawiać od 12 godzin do 7 dni po zakończeniu picia. Zaburzenia myślenia występują w postaci urojeń prześladowczych (przekonania, że ktoś chce mi coś złego zrobić) lub też urojeń zazdrości – tzw. zespołu Otella (nieuzasadnione przekonania dotyczące zdrady współmałżonka).

Częstym objawem towarzyszącym zespołowi abstynencyjnemu jest depresja, która wynika z jednej strony z oddziaływania alkoholu na układ nerwowy, z drugiej natomiast jest potęgowana świadomością problemów – zdrowotnych i społecznych – wynikających z picia. Osoby doświadczają tzw. „kaca moralnego”, czyli ogromnych wyrzutów sumienia, pretensji do siebie przeradzających się w złość lub przygnębienie.

Na koniec części dotyczącej objawów zespołu odstawienia alkoholu należy wspomnieć o zjawisku w kręgu Anonimowych Alkoholików znanym pod nazwą „suchy kac”. Jest to zespół objawów przypominających symptomy zespołu abstynencyjnego, który jednakże pojawia się bez uprzedniego picia alkoholu. Innymi słowy osoba doświadcza kaca chociaż od kilku miesięcy (czasem lat) nie tknęła alkoholu. Czasami wystąpienie „suchego kaca” poprzedza realistyczny sen alkoholowy oraz silny głód alkoholowy. Brak wiedzy o możliwości wystąpienia takiego zjawiska skutkuje lękiem („Co się ze mną dzieje? Może wariuję?”) oraz ryzykiem powrotu do picia. Pojawienie się tego typu objawów w trakcie dłuższego trzeźwienia tłumaczone jest reakcją układu nerwowego (w którym zaszły długotrwałe zmiany w wyniku neuroadaptacji do alkoholu) na bodźce uruchamiające głód alkoholowy.


Zespół abstynencyjny jako efekt uzależnienia fizjologicznego
Objawy zespołu odstawienia alkoholu wynikają w głównej mierze ze specyficznych procesów w układzie nerwowym, do których dochodzi na wskutek oddziaływania alkoholu. Jak już wspomnieliśmy o tym w innym miejscu, alkohol ma działanie depresyjne. Oznacza to wzmacnianie naturalnych procesów hamujących aktywność układu nerwowego przy jednoczesnym blokowaniu naturalnych procesów pobudzających tą aktywność. W stanie, w którym alkohol jest nieobecny w organizmie, oba układy – hamujący oraz pobudzający – wykazują względną równowagę. Bardziej intensywne spożycie alkoholu powoduje, że równowaga zostaje zachwiana. Gdy spożycie jest krótkotrwałe, alkohol w miarę szybko ulega metabolizmowi umożliwiając uzyskanie poprzedniej równowagi w układzie nerwowym. Jeżeli jednak alkohol oddziałuje w sposób ciągły – jeżeli ktoś pije przez dłuższy okres czasu – na poziomie komórek nerwowych oraz neurotransmiterów (substancji odpowiadających za przekazywanie informacji pomiędzy neuronami) następuje zjawisko adaptacji. Komórki nerwowe przystosowują się do działania alkoholu tak by odzyskać równowagę, którą naruszył, przy jednoczesnym uwzględnieniu jego obecności. Polega to na zmniejszeniu ilości substancji chemicznych w układzie nerwowym, które odpowiadają za procesy hamowania – ich rolę przejmuje alkohol. Dodatkowo procesy, które pobudzają układ nerwowy zostają nasilone, tak aby przezwyciężyć blokujące je działanie alkoholu. Łatwo sobie wyobrazić co się dzieje w przypadku odstawienia lub znacznego ograniczenia alkoholu. Równowaga zostaje ponownie zachwiana – tym razem w odwrotnym kierunku. Układ nerwowy zostaje nadmiernie pobudzony – w organizmie jest zbyt dużo substancji pobudzających a zbyt mało hamujących. Pobudzenie komórek nerwowych powoduje wystąpienie szeregu objawów opisanych wyżej, które wchodzą w skład zespołu abstynencyjnego.

Ważną rzeczą jest aby wiedzieć, że każdorazowe wystąpienie zespołu odstawienia alkoholu działa na układ nerwowy destrukcyjne – a więc poważnie go uszkadza. Co więcej, niszczące zmiany w komórkach nerwowych kumulują się, innymi słowy objawy zespołu nasilają się wraz z każdym nowym ich wystąpieniem, a do objawów starych dochodzą nowe. Każdy kolejny kac jest gorszy. Wielu lekarzy w związku z tym zaleca leczenie każdego przypadku wystąpienia zespołu abstynencyjnego, nawet jeżeli przebiega on bez powikłań, zapobiega ono bowiem ewentualnym szkodom w układzie nerwowym.

Wiele osób uzależnionych od alkoholu próbuje wyjść z kaca za pomocą tzw. „klina”. Tłumacząc sobie złe samopoczucie po skończonym piciu tym, że organizm „potrzebuje” alkoholu, sięgają po niego. W ten sposób wikłają się w błędne koło – ten sam alkohol, który teraz wypijają w celu ulżenia sobie, będzie źródłem cierpienia za jakiś czas. Niektóre osoby z lęku przed objawami zespołu abstynencyjnego piją codziennie kilka lat (!) „klinując” a następnie boleśnie trzeźwiejąc z „klina”. Klinowanie (niekoniecznie takie długie) jest tak typowym objawem w uzależnieniu, że stosuje się je wymiennie (z zespołem abstynencyjnym) jako kryterium diagnozowania choroby alkoholowej.

Leczenie zespołów abstynencyjnych
Najlepszym wyjściem dla osób przeżywających zespół abstynencyjny jest wizyta u lekarza. Objawom odstawienia alkoholu można zapobiec poprzez odpowiednie leczenie. W cięższych przypadkach – gdy występują opisane wyżej powikłania, gdy objawy są rozpoznawalne już rano lub przedpołudniem – konieczna będzie terapia na oddziale detoksyfikacyjnym czyli Oddziale Leczenia Abstynencyjnych Zespołów Alkoholowych (OLAZA). Pobyt na takim oddziale trwa od kilku do kilkunastu dni i służy dwóm podstawowym celom: zapobieżeniu lub złagodzeniu objawów zespołu abstynencyjnego oraz zmotywowaniu pacjenta do podjęcia terapii uzależnienia. Aby zgłosić się na oddział należy wcześniej uzyskać u lekarza rodzinnego lub lekarza w poradni leczenia uzależnień skierowanie.

Osoby, które przechodzą „standardowe” symptomy zespołu abstynencyjnego mogą skorzystać z leczenia ambulatoryjnego. Wystarczy przyjść do lekarza rodzinnego, a najlepiej do lekarza specjalisty pracującego w przychodni lub poradni leczenia uzależnień i skorzystać z jego porady. Więcej na temat leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych można przeczytać w artykule B. Habrata „Zasady leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych”.

Należy pamiętać, że leczenie u specjalisty zapobiega dwóm negatywnym konsekwencjom związanym z samodzielnymi próbami wyjścia z „kaca”: po pierwsze redukuje szkody w układzie nerwowym, które mogą wystąpić w związku z zespołem abstynencyjnym, po drugie chroni przed błędnym kołem klinowania przechodzącym w wyniszczające ciągi.
olu.lublin.pl

Polecamy

akcjasos4Serdecznie zapraszamy do pierwszego w Polsce portalu  dla osób uzależnionych i współuzależnionych http://alkoholizm.akcjasos.pl
Zapraszamy do forum dyskusyjnego Forum uzaleznienia - tu możesz otrzymać pomoc.

Uzależnienie od alkoholu , czyli alkoholizm, jest chorobą, która zaczyna się i rozwija podstępnie, bez świadomości zainteresowanej osoby. Polega na nie kontrolowanym piciu napojów alkoholowych i może doprowadzić do przedwczesnej śmierci.

Reklama

Psycholog online

Jeśli przeżyłeś tragedię i nie wiesz, co ze sobą zrobić. Jeśli masz jakikolwiek problem, z którym nie potrafisz sobie poradzić. Jeśli stoisz przed podjęciem ważnej decyzji i chciałbyś lepiej poznać siebie i swoje potrzeby i upewnić się w obranym kierunku Twojego życia, napisz do naszego psychologa on-line

Porady naszego psychologa udzielane są bezpłatnie.

Reklama

Reklama