Model rozwoju uzależnienia i powrotu do zdrowia

Przedstawiłem rozwój uzależnienia i powrót do zdrowia w odniesieniu tylko do relacji z używką - alkoholem. Rozwój uzależnień oznacza jednak także zmiany w różnych obszarach życia człowieka. Opisałem poniżej kolejne etapy tego procesu. Jak wynika z tego opisu proste wyeliminowanie alkoholu - abstynencja - może nie wystarczać do poprawy życia osoby uzależnionej. Osoba taka - mimo że nie będzie piła - może zachowywać się "jak pijana".
 
 
Pokazuje to, że zdrowienie z uzależnienia jest możliwe tylko dzięki często wręcz tytanicznej pracy nad zmianą swego funkcjonowania. Zaniedbanie tej pracy na ogół prędzej czy później prowadzi do powrotu do aktywnego picia. Pijane życie i samo picie są ze sobą ściśle powiązane - nie mogą bez siebie istnieć. Jedno wkrótce przyciągnie drugie. Zdrowienie zaś w każdym z opisanych tu obszarów jest na ogół gwarancją trzeźwości. Opisane zmiany przedstawiam w obszarach życia emocjonalnego, poczucia tożsamości, stosunków z ludźmi, kontaktu z rzeczywistością, życia duchowego, organizacji życia i zdrowia fizycznego. Wybrałem te obszary, ponieważ praktyka pomagania osobom uzależnionym pokazała, że właśnie w nich występuje najwięcej szkód, z którymi długo borykają się osoby uzależnione wybierające drogę trzeźwości. Zmiany w różnych obszarach życia człowieka w poszczególnych etapach rozwoju uzależnienia i powrotu do zdrowia

Życie emocjonalne

I.Etap używania - uczenie się, że alkohol może być źródłem pozytywnych uczuć i że przy jego pomocy można na nie wpływać.
II.Etap nadużywania - osiąganie sprawności w wywoływaniu pożądanych uczuć. Coraz więcej jest sytuacji, w których się to robi.
III. Etap dominacji picia - alkohol staje się głównym sposobem wywoływania uczuć. Przy jego pomocy eliminuje się przykre stany, przez co skala emocji staje się uboższa. Rezygnuje się z naturalnego przeżywania na rzecz sztucznego wywoływania uczuć za pomocą alkoholu.
IV. Etap używania problemowego - pojawiają się problemy emocjonalne związane z piciem: wstyd, lęk, poczucie winy, huśtawka nastrojów. Ucieka się od nich w alkohol, "żeby nic nie czuć". Jednak coraz trudniej osiągnąć ukojenie.
V. Etap kryzysu - przeżywanie głównie bezradności i lęku, gdyż alkohol już nie działa znieczulająco. Wahanie: pozwolić na przypływ naturalnych uczuć, czy nadal próbować zagłuszać je alkoholem ?
VI. Etap wymuszonej abstynencji - chwilowe zaprzestanie używania alkoholu do wpływania na uczucia. Abstynencja co prawda zmusza do konfrontacji z przykrymi uczuciami, ale zaczyna też dawać ulgę i spokój, ponieważ przestaje przybywać problemów. "Uczucia na trzeźwo zaczynają być do wytrzymania".
VII. Etap dominacji abstynencji - abstynencja staje się głównym źródłem pozytywnych uczuć, przynosi satysfakcję, zadowolenie, radość. Pozwala uczyć się rozpoznawania i przeżywania emocji.
VIII. Etap rozwoju - abstynencja przestaje wystarczać, pojawiają się nowe, konstruktywne sposoby radzenia sobie z uczuciami. Skala przeżyć staje się coraz bogatsza.

Poczucie tożsamości - kim jestem ?

I. Etap używania - pojawia się nowy element samookreślenia: ja jako osoba pijąca. Po alkoholu zaczyna się uzyskiwać lepszy, lecz zafałszowany obraz samego siebie.
II. Etap nadużywania - w obrazie siebie coraz ważniejsza staje się sprawność w piciu. Alkoholowe zniekształcenia obrazu własnej osoby ogarniają coraz większy obszar.
III. Etap dominacji picia - "Ja jako pijący - to liczy się dla mnie najbardziej". Inne elementy samookreślenia przestają być ważne. Buduje się coraz więcej fałszywych przekonań i iluzji na swój temat, porzucając prawdę jako sposób zdobywania informacji o sobie.
IV. Etap używania problemowego - pojawia się pytanie, czy przypadkiem nie jestem alkoholikiem. Zaprzeczanie temu i uciekanie w picie staje się coraz ważniejsze. Ciągłe fałszowanie obrazu siebie powoduje trudności z określeniem, kim naprawdę jestem.
V. Etap kryzysu - nie udaje się zaprzeczyć, że jestem alkoholikiem. Wahanie: spotkać się z prawdą o sobie czy dalej próbować od niej uciekać ?
VI. Etap wymuszonej abstynencji - przyznanie, iż aktualnie najważniejsze w moim obrazie siebie jest to, że mam problemy z piciem. Przestaje się im zaprzeczać, zaczynają docierać prawdziwe informacje o sobie, zaś abstynencja ułatwia pogodzenie się z nimi.
VII. Etap dominacji abstynencji - prawda o sobie jako alkoholiku staje się głównym źódłem samopoznania. "Trzeźwy alkoholik" to podstawowy wyznacznik poczucia tożsamości. VIII. Etap rozwoju - poszukiwanie nowych źródeł i sposobów budowania obrazu własnej osoby. Przestaje się widzieć siebie wyłącznie jako niepijącego alkoholika, coraz większego znaczenia zaczynają nabierać inne cechy.

Stosunki z ludźmi

I.Etap używania - w bliskim otoczeniu pojawiają się pijący. Wspólne picie zaczyna być sposobem kontaktowania się z ludźmi.
II.Etap nadużywania - picie i stan nietrzeźwości ułatwia kontakty z ludźmi. "Wokół mnie jest coraz więcej pijących". I
II. Etap dominacji picia -wybiera się kontakty z pijącymi, wspólne picie staje się główną formą kontaktowania się z ludźmi. Niepijący odsuwają się, coraz mniej jest wartościowych związków.
IV. Etap używania problemowego - z powodu alkoholu pojawia się coraz więcej kłopotów i konfliktów w stosunkach z ludźmi. Ucieka się od nich w coraz bardziej przypadkowe kontakty "alkoholowe", które powodują dotkliwe straty (np. kradzieże, pobicia). Coraz częściej jest się skazanym na samotność.
V. Etap kryzysu - nasila się lęk przed pijącymi i wspólnym piciem, a jednocześnie przed samotnością lub koniecznością konfrontowania się z ludźmi na trzeźwo. Wahanie: zostać przy dawnych kontaktach czy je porzucić ?
VI. Etap wymuszonej abstynencji - żeby uniknąć dalszych problemów, na jakiś czas porzuca się kontakty "alkoholowe". Udaje się bez alkoholu pobyć z ludźmi, załatwić coś. V
VII. Etap dominacji abstynencji - wybiera się wyłącznie kontakty na trzeźwo, z niepijącymi. Sprawa utrzymania abstynencji jest główną treścią tych kontaktów i podstawą satysfakcjonujących więzi.
VIII. Etap rozwoju - poszukuje się nowych, wartościowych kontaktów opartych na innych podstawach niż tylko abstynencja. Wzbogaca się sposoby nawiązywania i utrzymywania związków z ludźmi.

Kontakty z rzeczywistością - zdolność do bycia tu i teraz

I. Etap używania - uczenie się dystansowania od realnych sytuacji i kontaktowania się pod wpływem alkoholu z fałszywym obrazem rzeczywistości.
II. Etap nadużywania
- coraz częściej i łatwiej za pomocą picia ucieka się od rzeczywistości we wspomnienia, marzenia i alkoholowe oszołomienia.
III. Etap dominacji picia - wybiera się właściwie na stałe brak kontaktów z rzeczywistością lub jej obraz zniekształcony przez alkohol. Przez to nie wykorzystuje się realnych szans, jakie niesie życie.
IV. Etap używania problemowego - fałszywy obraz świata uniemożliwia orientację w rzeczywistości, a w konsekwencji - zaspokajanie potrzeb i rozwiązywanie zadań życiowych. Alkohol ułatwia ucieczkę od narastających problemów w rozpamiętywanie przeszłości lub marzenia o lepszej przyszłości.
V. Etap kryzysu - całkowita utrata rozeznania w swojej realnej sytuacji, a jednocześnie niezdolność do skonfrontowania się z nią bez alkoholu. Wahanie: zobaczyć rzeczywistość taką, jaka jest, czy dalej odcinać się od niej ?
VI. Etap wymuszonej abstynencji - dopuszczenie do świadomości problemów wynikających z picia i dostrzeganie pierwszych korzyści z faktu, że się od nich nie ucieka, lecz je rozwiązuje. Otwieranie się na prawdę o rzeczywistości.
VII. Etap dominacji abstynencji - aktywnie poszukuje się takich informacji o swojej sytuacji, które pomagają utrzymać abstynencję. Dzięki trzeźwieniu wzrasta koncentracja na bieżących sprawach. Coraz lepiej rozpoznaje się i eliminuje zafałszowania obrazu rzeczywistości, zwłaszcza związane z uzależnieniem.
VIII.Etap rozwoju - poszukuje się nowych sposobów, aby bardziej świadomie i pełniej odbierać rzeczywistość.

Życie duchowe - co jest Źródłem wewnętrznej mocy ?

I. Etap używania - uczenie się, że picie może dawać poczucie mocy i oparcia. Pojawia się wiara w możliwość łatwego osiągania takiego poczucia.
II.Etap nadużywania - coraz częstsze wykorzystywanie picia jako źródła mocy, wzrost zaufania do niego.
III. Etap dominacji picia - wybieranie picia jako najważniejszego źródła mocy. Zaniechanie innych sposobów zdobywania siły i oparcia, zwłaszcza wymagających wysiłku: wiary w Boga, kontaktu z natura, więzi z ludźmi, pielęgnowania wyższych wartości. IV. Etap używania problemowego - w wyniku picia pojawiają się i narastają rozterki duchowe: wyrzuty sumienia, chaos w wartościach, bezradność, trudności w podejmowaniu ważnych decyzji. Lekarstwo na te rozterki próbuje się znaleźć w piciu ("Nie chce się nad tym zastanawiać"), jednak coraz trudniej odzyskać dzięki niemu poczucie mocy.
V. Etap kryzysu - lęk przed dalszą utratą mocy spowodowaną piciem, a jednocześnie lęk przed bezsilnością, jeżeli się przestanie pić. Wahanie: próbować walczyć z bezsilnością pijąc dalej, czy zrezygnować z alkoholu i odzyskać moc ?
VI. Etap wymuszonej abstynencji - powstrzymywanie się od picia sprawia, że już nie traci się sił, a nawet zaczyna się je odzyskiwać. Wzrasta zaufanie do abstynencji jako szansy odzyskania mocy, również poprzez własny wysiłek i mobilizację.
VII. Etap dominacji abstynencji - głównym źródłem mocy staje się świadomość, że potrafię nie pić i połączyć własny wkład w utrzymanie abstynencji z pomocą i oparciem w sile większej od własnej: pochodzącej od innych ludzi, Boga, przyrody, wyższych wartości.
VIII.Etap rozwoju - korzystanie z innych niż abstynencja źródeł mocy i poszukiwanie nowych.

Organizacja życia

I. Etap używania - uczenie się, że poświęcanie czasu na picie może mieć wartość. W planie dnia zaczynają się pojawiać nieprzewidziane sytuacje, gdy się pije.
II. Etap nadużywania - picie zajmuje coraz więcej miejsca wśród innych zajęć. Coraz sprawniej udaje się wygospodarować czas na sytuacje alkoholowe. Większego znaczenia niż planowane zajęcia nabierają różne "niespodzianki".
III. Etap dominacji picia - zaniedbuje się i porzuca dotychczasowe wartości, sposoby spędzania czasu, wybierając głównie sytuacje alkoholowe ("imprezy", spotkania). Brak planu dnia - zdawanie się na przypadek. Zanikanie umiejętności planowania, organizowania czasu, kontrolowania jego upływu.
IV. Etap używania problemowego - zaniedbywanie ważnych czynności i obowiązków na rzecz picia. Narastające poczucie, że czas "przecieka przez palce", a życie wymyka się spod kontroli. Trudności w przewidywaniu i realistycznym planowaniu. Uciekanie od tych problemów w kolejne przypadkowe, nagłe sytuacje alkoholowe.
V. Etap kryzysu - lęk przed dalszymi przykrymi
zaskoczeniami, które zdarzają się w związku z piciem, a jednocześnie lęk przed koniecznością realistycznego nadrobienia wszystkiego, co się zaniedbało. Wahanie: dalej próbować używać alkoholu do wywoływania beztroskiego poczucia, że "jakoś się ułoży", czy zacząć organizować swoje życie planując je.
VI. Etap wymuszonej abstynencji - zaprzestanie picia stwarza możliwość zorganizowania czasu i przystąpienia do planowego rozwiązywania spiętrzonych problemów. Rosną możliwości zapanowania nad organizacją własnego życia.
VII. Etap dominacji abstynencji - najważniejsze staje się planowanie czasu i zajęć koniecznych do utrzymania abstynencji. Przestrzeganie porządku dnia i budowanie realistycznych planów umożliwia wykonywanie koniecznych zadań życiowych.
VIII. Etap rozwoju - coraz lepsza organizacja życia, znajdowanie w nim miejsca także na inne niż abstynencja, wartościowe czynności i zadania (odpoczynek, obowiązki, własny rozwój).

Zdrowie fizyczne

I. Etap używania - uczenie się, że picie może być sposobem na nie odczuwanie dolegliwości fizycznych i na mobilizację organizmu, dającą złudzenie lepszej kondycji.
II. Etap nadużywania - używanie alkoholu do złagodzenia coraz to nowych dolegliwości i mobilizowania organizmu w coraz większej ilości sytuacji. Znieczulanie się i wzmacnianie piciem staje się ważnym sposobem dbania o swój organizm.
III. Etap dominacji picia - poczucie sprawności, złudzenie zdrowia i dobrego funkcjonowania różnych organów uzyskuje się głównie poprzez picie. Zaniedbuje się swój organizm, nie troszcząc się o te funkcje i narządy, które nie dają znać o sobie.
IV. Etap używania problemowego - coraz liczniejsze są sygnały, że różne zaniedbywane organy Ľle funkcjonują, chorują, a ogólna kondycja "poprawiana" piciem jest coraz gorsza. Nasilają się próby "znieczulenia", uciekania przy pomocy picia od informacji o złym stanie swojego zdrowia.
V. Etap kryzysu - lęk przed dalszym rujnowaniem zdrowia przez alkohol, a jednocześnie lęk przed znoszeniem dolegliwości na trzeźwo i zobaczeniem rzeczywistych rozmiarów szkód zdrowotnych. Wahanie: przestać pić, żeby nie pogarszać stanu zdrowia, czy nadal się "znieczulać" ?
VI. Etap wymuszonej abstynencji - przerywa się picie, żeby trochę wydobrzeć. Abstynencja ułatwia poprawę zdrowia i kondycji fizycznej, zwłaszcza dzięki unikaniu szkodliwego wpływu alkoholu i zmianie dotychczasowego trybu życia.
VII. Etap dominacji abstynencji - abstynencja i zdrowszy tryb życia staje się podstawowym sposobem odzyskiwania dobrej kondycji. Podejmuje się leczenie różnych chorób, stan całego organizmu rzeczywiście się poprawia. Rośnie zapotrzebowanie na dalszy wzrost formy.
VIII. Etap rozwoju - racjonalne dbanie o zdrowia, poszukiwanie i stosowanie nowych sposobów na osiąganie coraz lepszego stanu fizycznego.

Leszek Kapler - Model rozwoju uzależnienia i powrotu do zdrowia (Świat Problemów 7-8/94)


Polecamy

akcjasos4Serdecznie zapraszamy do pierwszego w Polsce portalu  dla osób uzależnionych i współuzależnionych http://alkoholizm.akcjasos.pl
Zapraszamy do forum dyskusyjnego Forum uzaleznienia - tu możesz otrzymać pomoc.

Uzależnienie od alkoholu , czyli alkoholizm, jest chorobą, która zaczyna się i rozwija podstępnie, bez świadomości zainteresowanej osoby. Polega na nie kontrolowanym piciu napojów alkoholowych i może doprowadzić do przedwczesnej śmierci.

Reklama

Psycholog online

Jeśli przeżyłeś tragedię i nie wiesz, co ze sobą zrobić. Jeśli masz jakikolwiek problem, z którym nie potrafisz sobie poradzić. Jeśli stoisz przed podjęciem ważnej decyzji i chciałbyś lepiej poznać siebie i swoje potrzeby i upewnić się w obranym kierunku Twojego życia, napisz do naszego psychologa on-line

Porady naszego psychologa udzielane są bezpłatnie.

Partner serwisu

Reklama

Reklama